Türk Edebiyatının Dönemleri

624

Türk Edebiyatını üç ana döneme ayırabiliriz; İslam Öncesi Türk Edebiyatı, İslam Etkisindeki Türk Edebiyatı ve Batı Türk Edebiyatı. Türkler, İslam diniyle tanışmadan önce de edebiyatı güçlü bir millettir. İslam’a giren Türkler Arap ve Fars edebiyatından etkilenerek edebiyat geleneklerini epey değiştirmişlerdir. Osmanlının son dönemlerinde ise Batı edebiyatından ciddi manada etkilenen Türk edebiyatı çok  farklı edebi türlere imza atmışlardır.

Sözlü Dönem

Dünyanın en köklü edebiyatlarından olan Türk edebiyatının ilk dönemi sözlü edebiyat dönemidir. Bu dönemde edebiyat ürünleri yazıya alınmadığı için sözlü dönem diye adlandırılmıştır. Düğünlerde, şölenlerde, cenazelerde ve av törenlerinde eski Türkler elinde kopuz denilen çalgı aletiyle şiirler, destanlar söylemiştir. Bu dönemde yazma kültürü olmadığı için şairlerin sözleri ve halk hikayeleri dilden dile anlatılmıştır. Sözlü dönemde söylenen şiirlere “koşuk”, “sagu” gibi isimler verilmiştir. Aşk, sevgi, bahar, kahramanlık gibi konuları işleyen şiirlere “koşuk”, ölen bir kişinin ardından yakılan ağıt türü şiirlere de “sagu” denilmiştir. Günümüzde atasözü diye tabir ettiğimiz özlü sözlere de “sav” adı verilmiştir. Bu döneme ait bilinen en meşhur sagu “Alp Er Tunga” sagusudur. Bu dönem 8. yüz yıla kadar devam eder.

Yazılı Döne

8. ve 11. yüz yılları arası hüküm süren bu dönemde ise Türk edebiyatının ilk yazılı ürünleri verilmiştir. Yenisey ve Orhun Anıtları, bu dönemin edebi değer taşıyan yazılı ürünleridir. Bu eserlerde başka dillerden etkilenmeyen öz Türkçe ile anlatım yapılmıştır. Alfabe olarak da Türkler kendi alfabeleri olan Göktürk ve Uygur alfabelerini kullanılmışlardır.

Geçiş Dönemi

Eski edebiyat geleneğinin de devam ettiği bu dönemde Türklerin Müslüman olmasıyla hayat tarzları değişmiş ve bu değişiklik edebiyatlarına da yansımıştır. Dil özellikle bu değişimden etkilenen ilk varlıktır. Arapça ve Farsça sözcükler Türkçeye girmeye başlamış ve edebi eserlerde kullanılmıştır. Türklerin daha önce kullanmadıkları edebi türler bu dönemde kullanılmaya başlanmıştır. Türk edebiyatının ilk mesnevi türünde olan eseri Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacip adında bir Müslüman Türk şairi tarafından yazılmıştır. Türkçenin ilk sözlüğü olan Divan-ı Lügatit Türk adlı eser de Kaşgarlı Mahmut tarafından bu dönemde yazılmıştır.

 

Klasik Türk Edebiyatı (Divan Edebiyatı)

Arap ve Fars edebiyatının, Türk edebiyatının üzerinde fazlaca etkili olduğu bu dönemde ağır, sanatlı bir dil kullanılmıştır. Saray etrafındaki şairlerin oluşturduğu bu edebiyat dönemine aynı zamanda “Divan edebiyatı” da denir. Şairler, yazdıkları şiirleri “divan” denilen kitapta topladıkları için bu ad verilmiştir. Gazel, kaside, mesnevi, hamse, murabba, terkib-i bent, terci-i bent gibi türlerde eser verilmiştir.

 

 

Batı Türk Edebiyatı

Tanzimat Döneminde yüzünü Batı’ya çeviren Türk sanatçılar, Batı edebiyatından etkilenmişler ve roman, tiyatro, deneme, makale gibi türleri Türk edebiyatına kazandırmışlardır.

 

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here